Anayasa Mahkemesi’nden Bakırköy’deki Kadın Tutuklular İ̇çin İ̇hlal Kararı

Anayasa Mahkemesi (AYM), Bakırköy Kadın Kapalı Cezaevi’nde yapılan koğuş aramalarının ardından 26 kadın tutuklu hakkında verilen disiplin cezalarına ilişkin başvuruyu karara bağladı. Yüksek Mahkeme, tutuklulara hücre cezası verilmesiyle ifade özgürlüğüne yapılan müdahalenin demokratik bir toplumda gerekli olduğunun ortaya konulamadığı sonucuna vardı.

Edinilen bilgilere göre, 26 Ocak 2024’te Bakırköy Kadın Kapalı Cezaevi’nde bulunan iki ayrı koğuşta arama yapıldı. Aramalarda bazı yayın ve notlara el konuldu. Söz konusu yayın ve notların “örgüt mensubu kişileri övücü nitelikte olduğu” iddiası üzerine 26 kadın tutuklu hakkında soruşturma başlatıldı. Soruşturma sonucunda tutuklulara 21 Mart 2024’te hücre cezası verildi.

Tutukluların disiplin cezasına karşı İnfaz Hakimliği’ne yaptığı itiraz, kararın “usul ve kanuna uygun” olduğu gerekçesiyle reddedildi. Bunun üzerine Bakırköy 1’inci Ağır Ceza Mahkemesi’ne başvuran tutukluların itirazı da aynı gerekçelerle kabul edilmedi.

AYM, Kararlardaki Gerekçe Eksikliklerine Dikkat Çekti

Kararın kesinleşmesinin ardından süreç içinde tutuklulardan ikisi tahliye edildi. Diğer 23 kadın tutuklu ise Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulundu. Başvuruda, disiplin cezalarının toplu bir cezalandırma yöntemiyle uygulandığı belirtilerek ifade özgürlüğü ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiği ileri sürüldü.

Başvuruyu kabul eden AYM, yaptığı incelemede idare tarafından verilen kararda, koğuş aramasında el konulan notların ne şekilde “eğitim ve propaganda faaliyetlerini yapma” kapsamında değerlendirildiğinin açıklanmadığını belirtti. Mahkeme, disiplin cezasına dayanak oluşturan değerlendirmelerin somut ve yeterli biçimde ortaya konulmadığına dikkat çekti.

İnfaz Hakimliği’nin itiraz üzerine verdiği kararı da inceleyen AYM, söz konusu belgelerin yalnızca “örgüt mensuplarını övücü” nitelikte olduğuna değinildiğini, ancak bu belgelerin disiplin cezasını nasıl oluşturduğuna ilişkin yeterli açıklama yapılmadığını vurguladı.

Kararda ayrıca, ortak alanlardan elde edilen dokümanların kimlere ait olduğunun belirlenmediği ifade edildi. AYM, bu konuda kurum görevlilerinin beyanlarına üstünlük tanındığını, ancak belgelerin aidiyetine ilişkin yeterli bir değerlendirme yapılmadığını kaydetti.

Mahkeme, tutuklulardan Şivekar Ataş hakkında da özel bir değerlendirmede bulundu. Aynı aramada el konulan dokümanlar nedeniyle Ataş’a iki kez hücre cezası verilmesine ilişkin incelemede, aynı belgeler nedeniyle neden ayrı ayrı ceza uygulanması gerektiğinin yeterli gerekçelerle açıklanamadığı belirtildi.

“Demokratik Bir Toplumda Gerekli Değil”

AYM, el konulan dokümanların “kurum güvenliği ve düzenini tehlikeye attığı” yönündeki iddianın da somutlaştırılmadığını belirtti. Kararda, söz konusu eylemlerin kurum düzeni ve disiplinini ne şekilde bozduğunun açıkça ortaya konulması gerektiği ifade edildi.

Anayasa Mahkemesi, tutukluların ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine hükmettiği kararında şu değerlendirmeye yer verdi: “Somut olayda yargılama makamları, başvurucuların eylemleri nedeniyle disiplin cezası ile cezalandırılmalarının zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığını ilgili ve yeterli bir gerekçe ile gösterememiştir. Bu nedenle başvurucuların ifade özgürlüğüne hücreye koyma cezası verme suretiyle yapılan müdahalelerin demokratik bir toplumda gerekli olduğunun söylenemeyeceği değerlendirilmiştir.”

Yeniden Yargılama Ve Tazminat Kararı

AYM, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla yeniden yargılama yapılmasına karar verdi. Bu kapsamda kararın bir örneğinin Bakırköy 4’üncü İnfaz Hakimliği’ne gönderilmesine hükmedildi. Mahkeme ayrıca tutuklulara ayrı ayrı tazminat ödenmesine karar verdi.

Disiplin Cezası Verilen Kadın Tutuklular

Yargılamaya konu olan kadın tutukluların isimleri şöyle: Şivekar Ataş (hakkında aynı evraktan iki kez disiplin cezası verildi), Nibel Genç, Kıymet Ilgaz, Fatma Nur Aktoğa, Silva Rashid, Dilan Kutlu, Türkan Karadaşlı, Özlem Aydar, Fatma Tokmak, Süreyya Bulut, Eylem Özer, Sema Oral, Dilek Öz, Dilan Turan, Zelal Kılıç, Hatice Güzel, Felek Gün, Emine Kaya, Rukiye Fidan, Seval Olam, Zeynep Besi Dara, Şükran Avşar, Dilan Erol, Zozan Çiçek, Tenzile Acar ve Dilan Saruhan.