Her 4 dakikada bir can kaybı: Türkiye'de sigara gerçeği
Türkiye'de tütün kullanımı yılda yaklaşık 125 bin kişinin ölümüne yol açıyor. Pasif içicilik de 25 bin kişinin hayatını kaybetmesine neden oluyor.
Sigara ve diğer tütün ürünleri, yalnızca kullananların değil, aynı ortamda bulunan kişilerin de sağlığını tehdit ediyor. Sağlık Bakanlığından aktarılan verilere göre Türkiye'de her yıl yaklaşık 125 bin kişi tütün kullanımı nedeniyle hayatını kaybediyor. Bu sayı, ortalama olarak her 4 dakikada bir kişinin tütün kaynaklı nedenlerle yaşamını yitirdiğini gösteriyor.
Tütün kullanımına bağlı ölümlerin yaklaşık 25 bininin ise sigara kullanmadığı halde dumanına maruz kalan pasif içicilerden oluştuğu belirtiliyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre tütün kullanımı dünya genelinde her yıl 7 milyondan fazla kişinin ölümüne neden oluyor. Bu ölümlerin 1,6 milyondan fazlası, ikinci el dumana maruz kalan kişiler arasında yer alıyor.
Tütün ürünleri ve sağlık riskleri
Dünyada en yaygın tütün ürünü sigara olsa da tüketim yalnızca bununla sınırlı kalmıyor. Nargilelik tütün, puro, sarma tütün ve pipo gibi ürünlerin yanı sıra ısıtılmış tütün ürünleri ve elektronik sigaralar da kullanılıyor. Ancak tüketim biçiminin değişmesi, tütünün sağlık risklerini ortadan kaldırmıyor.
Tütün kullanımı kalp ve damar sistemi, solunum yolları, üreme sağlığı ve beyin fonksiyonları üzerinde etkili olabiliyor. Sigara ve diğer tütün ürünleri; kalp-damar hastalıkları, solunum sistemi hastalıkları ve 20'den fazla kanser türü veya kanser alt türü açısından önemli risk faktörleri arasında gösteriliyor. Türkiye, erkeklerde akciğer kanseri görülme sıklığı ve buna bağlı ölümlerde dünyada ilk sırada yer alıyor.
Sigara dumanındaki karbonmonoksit, kanın oksijen taşıma kapasitesini azaltabiliyor. Yanan sigaranın çevreye yayılan dumanında yaklaşık 4 bin farklı kimyasal madde ve toksik bileşen bulunduğu, bunların yaklaşık 50'sinin kanser yapıcı özellik taşıdığı belirtiliyor.
Pasif içicilik çocukları da etkiliyor
DSÖ, pasif içicilik açısından güvenli bir maruziyet düzeyi bulunmadığına dikkat çekiyor. Dumanı solumak, kalp-damar ve solunum sistemi hastalıklarıyla ilişkilendiriliyor. Özellikle çocuklarda astım, bronşit, soğuk algınlığı ve orta kulak problemleri görülme ihtimali artabiliyor. Akciğer fonksiyonlarında azalma da pasif içiciliğin çocuklar üzerindeki etkileri arasında sayılıyor.
Bir sigaranın yaklaşık 12 dakikada yandığı, içicinin bu sürenin yalnızca yaklaşık 30 saniyesinde dumanı doğrudan içine çektiği belirtiliyor. Geri kalan sürede oluşan dumanın önemli bölümü çevre havasına karışıyor.
Bağımlılık ve elektronik sigara riski
Sigaranın bağımlılık oluşturmasında nikotin önemli rol oynuyor. DSÖ, nikotinin yüksek derecede bağımlılık yapıcı olduğunu ve özellikle çocukluk, ergenlik ve genç yetişkinlik döneminde beyin gelişimini olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor. Ergenlikte nikotin kullanımı dikkat, öğrenme ve beyin gelişimiyle bağlantılı süreçleri etkileyebiliyor.
Yeşilay tarafından aktarılan bilgilere göre nikotin bırakıldığında yoğun sigara isteği, huzursuzluk, öfkelenme, baş dönmesi, iştah artışı, uykusuzluk ve çökkün ruh hali gibi yoksunluk belirtileri görülebiliyor.
Elektronik sigaralar da risksiz kabul edilmiyor. Bu ürünlerdeki sıvının ısıtılmasıyla oluşan aerosolda nikotin, çeşitli kimyasal ve katkı maddeleri bulunabiliyor. DSÖ, daha önce sigara kullanmamış gençlerde elektronik sigara kullanımının geleneksel sigaraya başlama olasılığındaki artışla ilişkili olduğunu bildiriyor.
Sigarayı bırakınca vücutta neler değişiyor?
Yeşilay verilerine göre son sigaranın ardından yaklaşık 20 dakika içinde kalp atış hızı ve kan basıncı düşmeye başlıyor. Yaklaşık 12 saat sonra kandaki karbonmonoksit seviyesi normal düzeye dönüyor. İki hafta ile üç ay arasında kan dolaşımı ve akciğer fonksiyonlarında iyileşme görülebiliyor. Bir ila 9 ay arasında öksürük ve nefes darlığı azalabiliyor.
Bir yıl sonunda koroner kalp hastalığı riski, sigara içmeye devam eden bir kişiye göre yaklaşık yarıya inerken, 10 yıl sonunda akciğer kanserine bağlı ölüm riski de yaklaşık yarı seviyeye gerileyebiliyor. Sigarayı bırakmanın her yaşta sağlık açısından kazanım sağladığı belirtiliyor.
Türkiye'de bırakmak isteyenler, Sağlık Bakanlığının ücretsiz hizmetlerinden yararlanabiliyor. ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı 7 gün 24 saat destek sunuyor. Vatandaşlar ayrıca 182 Merkezi Hekim Randevu Sistemi üzerinden sigara bırakma poliklinikleri için randevu alabiliyor veya en yakın polikliniğe başvurabiliyor. DSÖ, davranışsal danışmanlık ile uygun ilaç tedavisinin birlikte kullanılmasının bırakma ihtimalini artırabildiğini bildiriyor.