Mekke Anlaşmasıyla Üçlü Savunma İ̇ş Birliği Gündemde

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalandığı belirtilen Mekke Anlaşması, üç ülkenin güvenlik ve savunma alanındaki iş birliği açısından gündeme geldi. Taraflardan birine yönelik olası askeri saldırının diğer ülkeler bakımından da tehdit kabul edilmesini öngördüğü aktarılan düzenleme, ortak savunma anlayışı nedeniyle dikkat çekti.

Anlaşmanın, üç ülkenin karşı karşıya kalabileceği askeri tehditlere karşı koordinasyon sağlamayı amaçladığı belirtiliyor. Bununla birlikte anlaşmanın tam metni, imza tarihi, yürürlüğe giriş şartları ve resmi madde numaraları paylaşılan bilgiler arasında yer almıyor. Bu nedenle kamuoyuna yansıyan hedeflerin, doğrulanmış resmi maddeler olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.

Mekke Anlaşması Nedir?

Mekke Anlaşması, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında güvenlik ve savunma alanlarında ortak hareket edilmesini amaçladığı belirtilen üçlü düzenleme olarak gündeme geldi. Paylaşılan bilgilere göre anlaşmanın temelinde, taraf ülkelerin karşı karşıya kalabileceği askeri tehditlere karşı birlikte hareket etmesi ve savunma ilişkilerinin daha geniş bir stratejik iş birliği çerçevesine taşınması bulunuyor.

Düzenlemenin en dikkat çeken yönü, taraflardan birine yönelik saldırının üç ülkenin tamamını ilgilendiren ortak bir tehdit olarak ele alınması. Ancak resmi anlaşma metni açıklanmadığı için bu ilkenin hukuki kapsamı, tarafların yükümlülükleri ve uygulama şartları hakkında kesin bir değerlendirme yapılamıyor.

Anlaşmanın Maddeleri Neler?

Paylaşılan haberde Mekke Anlaşması’na ilişkin resmi madde metinleri veya madde numaraları bulunmuyor. Aktarılan hedefler ise genel olarak şu başlıklarda toplanıyor:

Ortak savunma anlayışı: Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın askeri tehditlere karşı koordineli hareket etmesi.

Saldırıların ortak tehdit kabul edilmesi: Taraflardan birine yönelik saldırının diğer ülkeler açısından da güvenlik tehdidi olarak değerlendirilmesi.

Askeri iş birliğinin güçlendirilmesi: Üç ülke arasındaki savunma koordinasyonunun artırılması.

Stratejik kapasitelerin bir araya getirilmesi: Ülkelerin farklı savunma ve ekonomik imkânlarının ortak güvenlik hedefleri doğrultusunda değerlendirilmesi.

Bölgesel güvenlik koordinasyonu: Olası tehditler karşısında daha kapsamlı bir iş birliği kurulması.

Bu başlıklar, anlaşmayla ilgili aktarılan hedeflerin özeti niteliğinde. Resmi metin yayımlanmadığı için doğrudan anlaşma maddeleri olarak kabul edilemiyor.

Bir Ülkeye Saldırı Üç Ülkeye Saldırı Sayılacak Mı?

Mekke Anlaşması hakkında aktarılan bilgilerde öne çıkan ortak savunma ilkesine göre taraflardan birine yönelik askeri saldırının, üç ülkenin tamamını ilgilendiren bir tehdit olarak değerlendirilmesi bekleniyor. Bu yaklaşımın, ülkelerin olası saldırılar karşısında daha yakın koordinasyon kurmasını hedeflediği belirtiliyor.

Ancak söz konusu ilkenin hangi koşullarda uygulanacağı, tarafların hangi sorumlulukları üstleneceği ve askeri müdahale kararlarının nasıl alınacağı açıklanmış değil. Bu nedenle ortak savunma anlayışının her durumda otomatik askeri müdahale anlamına geldiği sonucuna varılamıyor.

NATO’nun 5. Maddesine Mi Benziyor?

Mekke Anlaşması’na ilişkin ortak savunma yaklaşımı, NATO’nun kolektif savunma anlayışını içeren 5. maddesiyle karşılaştırılıyor. Bu benzetmenin temelinde, bir ülkeye yönelik saldırının diğer tarafların güvenliğiyle de bağlantılı kabul edilmesi bulunuyor.

Ancak iki düzenlemenin aynı hukuki ve askeri yükümlülükleri doğurduğunu söylemek için Mekke Anlaşması’nın resmi metninin incelenmesi gerekiyor. Karar alma mekanizması, askeri yükümlülükler ve uygulama koşulları paylaşılmadığı için benzerlik yalnızca aktarılan ortak savunma ilkesiyle sınırlı tutuluyor.

Üçlü Anlaşma Ne Hedefliyor?

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında yapıldığı belirtilen düzenlemenin temel hedefi, güvenlik ve savunma alanındaki koordinasyonu güçlendirmek. Paylaşılan değerlendirmelerde Türkiye’nin askeri kapasitesi, Suudi Arabistan’ın ekonomik ve bölgesel imkânları, Pakistan’ın ise nükleer kapasitesi öne çıkarılıyor. Bu farklı kapasitelere sahip üç ülkenin ortak bir savunma çerçevesinde hareket etmesinin amaçlandığı ifade ediliyor.

Anlaşmanın, bölgesel güvenlik tehditleri karşısında daha yakın iş birliği kurulmasını hedeflediği belirtiliyor. Buna karşın ülkelerin hangi askeri kaynakları ortak kullanacağı veya nasıl bir komuta mekanizması oluşturacağına ilişkin bilgi bulunmuyor.

Erdoğan Ve Muhammed Bin Selman Mekke’de Görüştü

Anlaşmayla ilgili haberlerde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Mekke’de Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ile gerçekleştirdiği görüşme de öne çıkıyor. Paylaşılan bilgilere göre görüşmede Türkiye ile Suudi Arabistan arasındaki ilişkilerin yanı sıra bölgesel gelişmeler ve güvenlik konuları ele alındı.

Toplantıya Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanı İbrahim Kalın, Türkiye’nin Riyad Büyükelçisi Emrullah İşler ve Cumhurbaşkanlığı Özel Kalem Müdürü Hasan Doğan’ın da katıldığı belirtildi. Görüşmenin tarihi ve üçlü anlaşmanın imza sürecinin nasıl tamamlandığına ilişkin ayrıntılar ise paylaşılmadı.