Nurettin Gülmez’den Cumhuriyetin İ̇lanına Dil Ve Tarih Vurgusu

Türk Akademisyenler Birliği tarafından düzenlenen Cumhuriyet Özel Programı’nda, Cumhuriyet’in kazanımları ve Cumhuriyet’e uzanan tarihsel süreç ele alındı. Zoom platformu üzerinden gerçekleştirilen programa, Manisa Celal Bayar Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nurettin Gülmez konuşmacı olarak katıldı.

Çorum Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslam Tarihi ve Sanatları Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zehra Gencel Efe’nin moderatörlüğünü üstlendiği programa, Türk Akademisyenler Birliği Genel Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Terane Turan Rehimli de iştirak etti. Orta Asya ülkelerinden akademisyenlerin interaktif olarak katıldığı etkinlik, katılımcıların ilgisiyle takip edildi.

Cumhuriyet’e Giden Süreç

“Cumhuriyetin Kazanımları” başlığı altında değerlendirmelerde bulunan Prof. Dr. Nurettin Gülmez, Cumhuriyet’in ilanını yalnızca 28 Ekim’de alınan ve 29 Ekim 1923’te uygulamaya konulan bir karar olarak ele almanın, tarihsel sürecin eksik yorumlanmasına yol açacağını söyledi.

Gülmez, Cumhuriyet’e geçişin uzun yıllara yayılan fikrî ve siyasi birikimin sonucu olduğunu ifade etti. Osmanlı Devleti’nin son döneminden itibaren yaşanan yönetim arayışlarının ve anayasal gelişmelerin, Cumhuriyet’e uzanan sürecin temelini oluşturduğunu belirten Gülmez; Sened-i İttifak, Tanzimat ve Islahat Fermanları ile meşrutiyet yönetimi tecrübelerinin saltanattan Cumhuriyet’e geçişte önemli aşamalar olduğunu vurguladı.

Cumhuriyet’in toplum tarafından benimsenmesinin, bu dönüşümün tarihsel ve toplumsal arka planıyla doğrudan bağlantılı olduğunu dile getiren Gülmez, sürecin yaklaşık 115 yıllık Osmanlı siyasi ve fikrî gelişmelerinin birikimiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.

“Cumhuriyet İlan Edeceğiz” İfadesi

Konuşmasında Mustafa Kemal Atatürk’ün Cumhuriyet’in ilanına ilişkin kullandığı ifadeler üzerinde de duran Prof. Dr. Gülmez, 28 Ekim’de söylenen “Efendiler, yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz” sözünün tarihsel ve siyasal anlamına dikkat çekti.

Gülmez, “Cumhuriyeti ilan edeceğiz” ifadesiyle “Cumhuriyet ilan edeceğiz” ifadesi arasında anlam farkı bulunduğunu belirtti. “Cumhuriyeti ilan edeceğiz” sözünün mevcut bir durumun kamuoyuna duyurulması anlamına gelebileceğini ifade eden Gülmez, “Cumhuriyet ilan edeceğiz” ifadesinin ise yeni bir yönetim biçiminin ve yeni bir siyasal düzenin hayata geçirilmesine işaret ettiğini söyledi.

Bu kullanımın bir devrime ve köklü bir değişime işaret ettiğini belirten Gülmez, henüz resmiyet kazanmamış yeni bir yönetim anlayışının kurulacağının kullanılan dil üzerinden de görülebileceğini ifade etti. Prof. Dr. Gülmez, “Cumhuriyet ilan edeceğiz başka, Cumhuriyeti ilan edeceğiz başka” dedi.

Gülmez, değerlendirmesinde kaynak olarak 1928 yılında yayımlanan Mustafa Kemal’in Nutuk adlı kitabının 488. sayfasında yer alan, Osmanlı Türkçesiyle yazılmış “yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz” ifadesini gösterdi.

Tarihsel Bağlam Vurgusu

Cumhuriyet’in ilanının kendi tarihsel bağlamı içinde değerlendirilmesi gerektiğini yineleyen Gülmez, bu dönüşümün yönetim, hukuk ve siyaset alanlarında uzun yıllara yayılan arayışların ulaştığı bir sonuç olduğunu belirtti. Gülmez, konuya ilişkin ilk dikkat çeken kişinin Prof. Dr. Hakkı Uyar olduğunu da sözlerine ekledi.

Program, Cumhuriyet’in tarihsel temelleri, siyasal dönüşüm süreci ve kazanımları üzerine yapılan değerlendirmelerle devam etti.