Resmi Gazete'de yayımlandı: Uzaktan çalışmada çalışanları ilgilendiren yeni detaylar

Çalışma hayatında esnek ve uzaktan çalışma modellerine ilişkin tartışmalar yeniden gündeme gelirken, evden çalışanların sahip olduğu haklar da merak ediliyor. Türkiye’de uzaktan çalışmanın yasal çerçevesi, 10 Mart 2021 tarihli ve 31419 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Uzaktan Çalışma Yönetmeliği ile belirlendi.

Yönetmelik; iş sözleşmesinden çalışma saatlerine, işverenin sağlayacağı ekipmanlardan zorunlu giderlere, fazla çalışmadan iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine kadar pek çok başlıkta kurallar içeriyor. Son dönemde esnek çalışma modellerinin geliştirilmesine yönelik açıklamalarla birlikte mevcut düzenlemeler yeniden gündeme taşındı.

Uzaktan çalışma sözleşmesi yazılı yapılmalı

Uzaktan çalışma, çalışanın işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında görevini evinden veya teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayanıyor. Bu çalışma biçiminde işveren ile çalışan arasındaki ilişkinin yazılı bir sözleşmeyle düzenlenmesi gerekiyor.

Sözleşmede yapılacak işin tanımı, işin gerçekleştirilme biçimi, çalışma süresi ve yeri, ücretin ödenme yöntemi, işveren tarafından sağlanacak araç ve ekipmanlar ile bunların kullanımına ilişkin kuralların yer alması gerekiyor. Ayrıca taraflar arasındaki iletişim yöntemi ve çalışma koşulları da sözleşmede belirtiliyor.

Çalışma saatleri ve fazla mesai

Uzaktan çalışanların çalışma zaman aralığı ve süresinin iş sözleşmesinde gösterilmesi gerekiyor. Taraflar, mevzuatta yer alan çalışma süresi sınırlamalarına uymak şartıyla çalışma saatlerinde değişiklik yapabiliyor. Böylece evden çalışan kişinin çalışma düzeninin tamamen belirsiz bırakılması öngörülmüyor.

Uzaktan çalışmada fazla mesai yapılabilmesi için işverenin yazılı talebi ve çalışanın kabulü gerekiyor. Fazla çalışma, ilgili mevzuat hükümlerine uygun şekilde gerçekleştirilebiliyor. Bu nedenle evden çalışan personelin sınırsız biçimde mesaiye tabi tutulması söz konusu değil.

Ekipman ve zorunlu giderler

İşin yerine getirilebilmesi için gerekli malzeme ve iş araçları, iş sözleşmesinde aksi kararlaştırılmadığı sürece işveren tarafından sağlanıyor. İşveren, sağladığı araç ve ekipmanların kullanımına, bakımına ve onarımına ilişkin şartlar konusunda çalışanı bilgilendirmekle yükümlü.

Çalışana teslim edilen iş araçlarının bedellerini gösteren listenin hazırlanması, bu listenin çalışana yazılı olarak verilmesi ve imzalı nüshasının işverenin özlük dosyasında saklanması gerekiyor.

İşin yapılması nedeniyle ortaya çıkan ve mal veya hizmet üretimiyle doğrudan bağlantılı zorunlu giderlerin nasıl belirleneceği ve karşılanacağı ise iş sözleşmesinde düzenleniyor. Çalışma alanında işin yürütülmesi için özel bir düzenleme yapılması gerekiyorsa, bu düzenlemelerin işe başlamadan önce tamamlanması gerekiyor. Ortaya çıkan maliyetlerin nasıl karşılanacağı konusunda çalışan ve işveren arasındaki anlaşma önem taşıyor.

İşyeri çalışmasına dönüş talebi

Uzaktan çalışma modeli iş ilişkisi kurulurken baştan uygulanabileceği gibi, işyerinde çalışan bir kişinin sözleşmesinin daha sonra uzaktan çalışma sözleşmesine dönüştürülmesiyle de hayata geçirilebiliyor. Uzaktan çalışmaya geçen çalışan, daha sonra yeniden işyerinde çalışmak istediğini işverene bildirebiliyor. Yönetmelik kapsamında işverenin bu talebi öncelikli olarak değerlendirmesi gerekiyor.

Ancak işyerinin tamamında veya bir bölümünde zorlayıcı nedenlerle uzaktan çalışma uygulanıyorsa farklı hükümler devreye girebiliyor.

İş sağlığı ve güvenliği sorumluluğu sürüyor

Çalışanın görevini evinden yürütmesi, işverenin iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yükümlülüklerini ortadan kaldırmıyor. İşverenin çalışanı bilgilendirmesi, gerekli eğitimi vermesi, sağlık gözetimini sağlaması ve iş için sağladığı ekipmanlarla ilgili güvenlik tedbirlerini alması gerekiyor.

Veri güvenliği ve uzaktan çalışılamayacak işler

İşveren, çalışana işyerine ve yaptığı işe ilişkin verilerin korunması ve paylaşılması konusunda uygulanacak işletme kuralları ile ilgili mevzuatı bildirmek zorunda. Çalışanın da veri güvenliği amacıyla belirlenen kurallara uyması gerekiyor. Korunması gereken veriler ve bu konudaki kurallar iş sözleşmesinde düzenlenebiliyor.

Her iş uzaktan çalışma kapsamında değerlendirilmiyor. Tehlikeli kimyasal ve radyoaktif maddelerle çalışma, bu maddelerin işlenmesi veya atıklarıyla çalışma ve biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan işler yönetmelik kapsamında uzaktan çalışma dışında tutuluyor. Kamu kurumlarında ise hizmet alımı yoluyla gerçekleştirilen bazı işler ile milli güvenlik bakımından stratejik öneme sahip birim, proje, tesis veya hizmetlerde uzaktan çalışmanın uygulanıp uygulanamayacağını ilgili kamu kurum ve kuruluşları belirliyor.

Esnek çalışma tartışmaları yeniden gündemde

Uzaktan Çalışma Yönetmeliği’nin 2021’de yürürlüğe girmesinin ardından, özellikle pandemi döneminin etkisiyle evden çalışma modeli daha geniş bir kullanım alanı buldu. Son dönemde esnek süreli istihdam, çalışma günlerinin yeniden düzenlenmesi ve uzaktan çalışma modellerinin geliştirilmesi yeniden tartışılıyor.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, açıklamalarında özellikle eğitimde ve istihdamda bulunmayan genç nüfusa yönelik daha esnek çalışma modellerinin gündeme gelebileceğini ifade etti. Ayrıca 2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program’da iş ve yaşam uyumunun güçlendirilmesi, çalışan verimliliğinin artırılması ve farklı istihdam modellerinin geliştirilmesine yönelik hedeflere yer verildi. Bu kapsamda çalışma günlerinin yeniden düzenlenmesi ve esnek süreli istihdam modellerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar öngörülüyor.

Mevcut Uzaktan Çalışma Yönetmeliği 2021 yılında yürürlüğe girmiş durumda. Son açıklamalar ise mevcut düzenlemeden ayrı olarak daha geniş kapsamlı esnek çalışma modellerinin geliştirilmesine yönelik politika tartışmalarını ifade ediyor.