Ters Kelepçe Neden Takılır? Sebepleri Nedir?

Ters kelepçe, bireyin ellerinin arkasından birleştirilerek kelepçelenmesi şeklinde uygulanan güvenlik tedbiridir. Uygulamanın esas amacı, yakalanan insanın kaçmasını veya kendisine ya da çevresindeki kişilere zarar vermesini önlemektir. Türkiye'de kelepçe kullanımı otomatik işlem olarak düzenlenmemektedir. İnsanın kaçacağına veya kendisi ya da başkalarının hayatı ve beden bütünlüğü açısından sakınca oluşturacağına ilişkin belirtilerin bulunması halinde kelepçe kullanılabilmektedir.

Ters kelepçe görüntüleri, gözaltı ve yakalama işlemlerinin gündeme geldiği olaylarda sıkça merak gerçekleştirilmektedir. Buradaki ana soru, saik ellerin önden değil arkadan kelepçelendiğidir. Uygulamanın şekli, kolluğun olay sırasında değerlendirdiği güvenlik koşullarıyla bağlantılıdır. Kelepçenin kullanılması için hukuki koşulların bulunması ve uygulamanın ölçülü olması lüzumludur.

Ters Kelepçe Neden Takılır? Sebepleri Nedir?

Ters kelepçe uygulamasında bireyin elleri vücudunun arka bölümünde sabitlenmektedir. Usul, bireyin ellerini kullanarak kolluk görevlisine müdahale etmesini veya çevresindeki kişilere zarar verebilecek hareketler yapmasını sınırlandırıyor. Kaçma ihtimali bulunan konumlarda da insanın hareket kabiliyetinin kontrol altında tutulması amaçlanıyor.

Türkiye'deki ceza muhakemesi düzenlemelerinde kelepçe takılması için kişinin kaçacağına veya kendisinin ya da başkalarının hayat ve beden bütünlüğü bakımından sakınca oluşturacağına ilişkin belirtilerin bulunması esas alınmaktadır. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi tarafından yayımlanan ceza muhakemesi ders notlarında da CMK'nın 93. Maddesine dayanılarak mecburiyetler açıklanmaktadır.

Kelepçe takılması gerekçeyle yakalanan her bireye uygulanması gereken standart işlem değildir. Kolluk görevlileri olayın şartlarını değerlendirmektedir. Şahısın davranışları, kaçma ihtimali ve güvenlik açısından ortaya çıkabilecek tehlikeler dikkate alınmaktadır.

Ters kelepçe ile normal kelepçe arasındaki başlıca fark, ellerin hangi konumda tutulduğudur. Ters kelepçede ise eller arkada tutulmaktadır. Önden kelepçede eller insanın ön tarafında birleştirilmektedir. Eller arkada olduğu için kişinin hareket zemini daha ölçüsüz sınırlandırılmaktadır.

Uygulamanın gerekçesi insanın suç işlemiş olması değildir. Yakalanan şahısın suçlu olduğuna dair kesin hüküm bulunması da kelepçenin takılması için tek başına yeterli açıklama oluşturmamaktadır. Esas alınan başlık güvenliğin sağlanması ve kanunda öngörülen şartların olmasıdır.

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 90. Maddesinde kolluğun yakalama sırasında bireyin kaçmasını, kendisine veya başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri alması düzenlenmektedir. Düzenleme, yakalama işleminin güvenli formda gerçekleştirilmesine yönelik çerçeve oluşturmaktadır.

Kelepçe kullanımında ölçülülük de ehemmiyet taşımaktadır. İnsanın güvenlik açısından oluşturduğu risk ortadan kalktığında aynı tedbirin sürdürülmesi değerlendirilmelidir. Hukuki menbalarda kelepçenin ceza olmadığı, yakalama veya nakil sırasında güvenliği temin etmek amacıyla kullanılan koruma tedbiri niteliğinde olduğu açıklanmaktadır.

Çocuklar bakımından ise daha sıkı kurallar uygulanmaktadır. Çocuklara zincir, kelepçe ve paraleli araçların takılması kural olarak yasaktır. Zorunlu konumlarda kaçmayı veya çocuğun ya da başka şahısların hayat ve beden bütünlüğüne yönelik sakıncaları önlemek amacıyla lüzumlu tedbirlerin alınmasına izin verilmektedir.

Ters kelepçe sebeple tek başına insanın hangi suçu işlediğini göstermemektedir. Uygulamanın nedeni, yakalama anındaki güvenlik değerlendirmesiyle bağlantılıdır. Kelepçe kullanımı için kanunda öngörülen gerekliliklerin bulunması icap etmektedir.