Zonguldak'ta Grizu Patlaması: Metan Hangi Oranda Tehlikeli Hale Geliyor

Zonguldak'ın Kilimli ilçesine bağlı Gelik beldesinde bulunan özel bir maden ocağında grizu patlaması meydana geldi. Patlamada 5 işçi yaralanırken, 2 işçi hayatını kaybetti. İhbar üzerine bölgeye çok sayıda sağlık ve itfaiye ekibi sevk edildi. Yaralı madenciler tedavi altına alınırken, olayın ardından “Grizu patlaması nedir, neden olur?” sorusu gündeme geldi.

Grizu Nedir?

Grizu, yer altındaki kömür ocaklarının galerilerinde biriken ve havayla karıştığında belirli oranlarda patlayıcı özellik kazanan zehirli bir gaz karışımıdır. Teknik açıdan metan ile havanın birleşiminden oluşan grizu, maden ocaklarında çalışanlar açısından en önemli risk unsurlarından biri olarak kabul edilir.

Kömürleşme sürecini uzun yıllar önce tamamlamış yaşlı kömür damarlarında gaz salınımı daha yoğun gerçekleşebilir. Bu durum, grizu riskinin yükselmesine neden olur. Galerilerde havalandırmanın yetersiz kalması ya da gaz debisinde ani artış yaşanması halinde metan, ortamdaki havayla birleşerek patlama koşullarını oluşturabilir.

Havayla karışan metanın kıvılcım, sürtünme veya açık alev gibi bir ısı kaynağıyla temas etmesi ise patlamayı tetikleyebilir. Bu nedenle maden ocaklarında gaz seviyesinin izlenmesi ve havalandırmanın yeterli olması büyük önem taşır.

Grizu Patlaması Nasıl Gerçekleşir?

Grizu patlamasının meydana gelmesi için gaz yoğunluğunun ve sıcaklığın belirli teknik seviyelere ulaşması gerekir. Havadaki metan oranı yüzde 5 ile yüzde 15 arasına çıktığında metan-hava karışımı son derece patlayıcı hale gelir.

Metan ve hava karışımı yaklaşık 650 derece sıcaklığa ulaştığında iki aşamalı bir yanma reaksiyonu ortaya çıkar. Patlama sırasında gaz kütlesi önce aniden genleşir. Ardından patlama merkezine doğru güçlü bir vakum etkisiyle sıkışır. Bu iki yönlü hareket, yer altında büyük bir yıkım ve tahrip gücü oluşturur.

Madenlerde İzin Verilen Metan Oranı

Maden mevzuatında grizu patlamalarını önlemek amacıyla çeşitli tedbirler ve bağlayıcı gaz limitleri bulunur. Mevzuata göre maden havasında bulunmasına izin verilen azami metan oranı, hacimce yüzde 1 olarak belirlenmiştir.

Ortamdaki metan seviyesi yüzde 1'e ulaştığında işletmenin gecikmeden güvenlik önlemlerini devreye sokması gerekir. Metan oranının yüzde 1'in üzerine çıkması halinde ise personelin can güvenliği için maden ocağının derhal boşaltılması yasal bir zorunluluktur.