Kur’an-ı Kerim’de başında besmele bulunmayan tek sure Tevbe Suresi’dir. Mushaf sıralamasında 9. sırada yer alan Tevbe Suresi 129 ayetten oluşmaktadır. Sûrenin başlangıcında “Bismillâhirrahmânirrahîm” ifadesi bulunmamaktadır. Diyanet İşleri Başkanlığı kaynaklarında da Tevbe Suresi’nin başında besmele bulunmayan tek sure olduğu belirtilmektedir. Tevbe Suresi, Berâe adıyla da anılmaktadır. Sûrenin başında besmele bulunmaması, Kur’an hakkında sık sorulan dinî bilgiler arasında yer almaktadır. Sûrenin diğer ayetlerinden okumaya başlanması halinde besmele okunmaktadır.
Besmele Çekilmeyen Sure Neden Tevbe Suresi?
Tevbe Suresi’nin başında besmele bulunmaması, Kur’an’ın mushaf haline getirilmesi sürecindeki uygulamayla ilişkilendiriliyor. Diyanet kaynaklarında, Hz. Peygamber’in bu sûrenin başında besmele yazdırmamış olmasının konuya ilişkin ortak kabul edilen temel gerekçe olduğu aktarılıyor. mushaflarda besmelesiz şekilde yer almaktadır.
Tevbe Suresi, Medine döneminde inen surelerden biridir. Sûrenin önemli bir bölümünde müşriklerle ilişkiler, antlaşmalar, Tebük Seferi ve münafıkların tutumları üzerinde durulmaktadır. Sûrenin başlangıcında da müşriklerle yapılan antlaşmalarla ilgili sert bir uyarı yer almaktadır.
Besmelenin bulunmadığı konusunda İslam âlimleri tarafından farklı açıklamalar yapılmaktadır. Bunlardan biri Tevbe Suresi’nin içerik ve anlam bakımından kendisinden önce gelen Enfâl Suresi ile bağlantılı olabileceği görüşüdür. Bu görüş kesin bir açıklama olarak kabul edilmemektedir. Diyanet tefsirinde bu ihtimalin zayıf bulunduğu belirtilmektedir.
diğer açıklama ise sûrenin başlangıcındaki içeriğin niteliğine dayanmaktadır. Besmele rahmet ve güven anlamları taşımaktadır. Tevbe Suresi’nin başlangıcında ise müşriklere yönelik ağır bir uyarı ve antlaşmalarla ilgili fesih bildirimi bulunmaktadır. farklı anlamın bir arada bulunmasının uygun görülmemesi, âlimler tarafından yapılan açıklamalardan biri olarak aktarılmaktadır.
Bununla birlikte, besmelenin neden yazılmadığına ilişkin açıklamalar arasında en temel nokta Hz. Peygamber’in uygulamasıdır. Diyanet tefsirinde, Resûlullah’ın Tevbe Suresi’nin başında besmeleyi yazdırmadığı ve sahâbenin mushafı oluştururken uygulamayı koruduğu belirtilmektedir. Tevbe Suresi’nin başlangıcında besmele bulunmamaktadır.
Tevbe Suresi okunurken de başlangıç ile sure içindeki başka ayetten başlama arasında fark bulunmaktadır. Kur’an okumaya Tevbe Suresi’nin ilk ayetinden başlanacaksa eûzü çekilmekte ve besmele okunmamaktadır. Sûrenin ilerleyen ayetlerinden okumaya başlanacaksa eûzü ile birlikte besmele okunmaktadır. Enfâl Suresi’nden Tevbe Suresi’ne geçişte de farklı bir uygulama bulunmaktadır. Diyanet kaynaklarına göre bu iki sure arasında geçiş yapılırken eûzü ve besmele okunmadan kıraate devam edilmektedir.
Tevbe Suresi’nin başında besmele bulunmaması, Kur’an’ın diğer surelerinden ayrılan belirgin özelliklerden biridir. Sûre, mushaflarda besmelesiz şekilde yer almaktadır. Hz. Peygamber’in uygulamasının sahâbe tarafından korunması olarak açıklanmaktadır.