İstanbul’un Maltepe ilçesinde 7 katlı bir binanın alt bölümünde bulunan 3 katın çökmesi, çevrede paniğe neden oldu. Olayın ardından bölgeye AFAD, itfaiye ve UMKE ekipleri sevk edilirken, binanın üst katlarında bulunan vatandaşların güvenli şekilde tahliye edilmesi için çalışma yürütüldü.
Çökme olayının yaşandığı bölümde arama kurtarma faaliyetleri devam ederken, yapının taşıyıcı sisteminde oluşmuş olabilecek hasarlar ve binaya sonradan yapılan müdahaleler gündeme geldi. Çöküşün kesin nedeni ise sahadaki incelemeler ve teknik değerlendirmelerin ardından belirlenecek.
Maltepe’deki Olayın Ardından Riskli Yapı Sorgulaması Gündemde
Maltepe’deki bina çökmesinin ardından özellikle eski yapılarda yaşayan vatandaşlar, oturdukları binaların risk durumunu araştırmaya başladı. “Binam riskli mi?”, “E-Devlet hasarlı bina sorgulama nasıl yapılır?”, “Riskli yapı kaydı nereden öğrenilir?” ve “Bina dayanıklılık testi nasıl yapılır?” soruları yeniden gündeme geldi.
E-Devlet üzerinde bir adres girilerek binanın depreme dayanıklı olup olmadığını anında belirleyen otomatik bir mühendislik testi bulunmuyor. Sistem üzerinden görülebilen bilgiler, taşınmazla ilgili daha önce resmi olarak yapılmış işlemler ve tapu kayıtlarına yansıtılmış bilgilerle sınırlı.
Bu nedenle tapu kaydında herhangi bir riskli yapı şerhinin bulunmaması, binanın kesin olarak güvenli olduğu anlamına gelmiyor. Bir yapının deprem performansının belirlenmesi için teknik inceleme yapılması gerekiyor.
E-Devlet Üzerinden Riskli Yapı Kaydı Nasıl Kontrol Edilir?
Vatandaşlar, üzerlerine kayıtlı taşınmazlarda 6306 sayılı Kanun kapsamında işlenmiş bir “riskli yapı” kaydı bulunup bulunmadığını e-Devlet üzerinden kontrol edebilir. Bunun için izlenebilecek adımlar şöyle:
1. E-Devlet’e giriş yapın: T.C. kimlik numarası ve e-Devlet şifresiyle sisteme giriş yapılır.
2. Tapu Bilgileri Sorgulama hizmetini açın: E-Devlet’in arama bölümüne “Tapu Bilgileri Sorgulama” yazılarak Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nün ilgili hizmetine ulaşılır.
3. İlgili taşınmazı seçin: Kişinin üzerine kayıtlı taşınmazlar arasından kontrol edilmek istenen bağımsız bölüm veya taşınmaz açılır.
4. Şerh ve beyan bölümlerini inceleyin: Tapu kaydında, 6306 sayılı Kanun kapsamında işlenmiş “riskli yapı” şerhi ya da beyanı bulunup bulunmadığı kontrol edilir.
5. Kayıt yokluğunu güvenlik göstergesi saymayın: Tapu kaydında riskli yapı şerhi görülmemesi, binanın depreme dayanıklı olduğunu gösteren teknik bir rapor yerine geçmez.
Tapudaki Riskli Yapı Şerhi Ne Anlama Geliyor?
Yetkili kuruluşlar tarafından yapılan inceleme sonucunda bir yapının 6306 sayılı Kanun kapsamında “riskli yapı” olduğuna karar verilmiş ve işlem tapu kayıtlarına yansıtılmışsa, taşınmazın kayıtlarında bu duruma ilişkin şerh veya beyan görülebilir.
Ancak kayıtlarda böyle bir ibarenin bulunmaması, yapının güvenli olduğunun kanıtı değildir. Deprem performansının anlaşılabilmesi için binanın taşıyıcı sistemi, kullanılan beton ve donatının özellikleri, zemin koşulları ve yapım özellikleri teknik olarak incelenmelidir.
Riskli Yapıyı Gösteren Belirtiler Neler?
Fiziksel gözlemler uzman incelemesinin yerini tutmasa da bazı belirtiler yapıdaki olası sorunlar açısından uyarıcı olabilir. Kolon ve kirişlerde görülen derin, çapraz veya geniş çatlaklar; betonun dökülmesi ve donatıların açığa çıkması dikkat edilmesi gereken işaretler arasında yer alır.
Bina dışarıdan gözle görülür biçimde eğiliyorsa, temel çevresinde ayrılmalar oluşmuşsa ya da kapı ve pencerelerde daha önce görülmeyen belirgin sıkışmalar meydana geliyorsa uzman değerlendirmesi gerekir. Yapının hangi dönemde ve hangi deprem yönetmeliğine göre inşa edildiği de güvenlik değerlendirmesinde dikkate alınır.
Bunun yanı sıra binanın üzerinde bulunduğu zeminin özellikleri, sıvılaşma ihtimali ve yerel zemin koşulları da deprem performansı açısından önem taşır. Geçmiş depremlerde hasar aldığı bilinen yapıların mevcut durumunun uzmanlarca yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Riskli Yapı Tespiti Nasıl Yapılır?
Bir binanın riskli olup olmadığı yalnızca dışarıdan yapılan gözlemle kesin biçimde belirlenemez. Riskli yapı tespiti için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından lisanslandırılmış kuruluşlara başvurulabilir. Teknik incelemeler sonucunda yapının durumu değerlendirilir.