Van’ın Erciş ilçesinde yetiştirilen, küçük taneli ve kendine özgü ekşimsi tadıyla ilgi gören coğrafi işaretli üzümde bağ bozumu başladı. Tarihi Urartulara kadar uzanan Erciş üzümü, ilçenin Bayramlı Mahallesi başta olmak üzere birçok mahallede üretiliyor.
Yaklaşık 2 bin 800 yıllık geçmişe sahip olduğu belirtilen Erciş üzümü, taze olarak tüketilmesinin yanı sıra pekmez yapımında da kullanılıyor. Üreticilerin ağustos ayı sonundan eylül ayı sonuna kadar sürdürdüğü bağ bozumu mesaisinde, üzümler özenle toplanarak satışa hazırlanıyor.
2020 yılında Türk Patent ve Marka Kurumundan coğrafi işaret alan Erciş üzümü, Erciş’in yanı sıra çevre il ve ilçelerden de talep görüyor. Ürünün kilogramı 100 TL’ye kadar alıcı bulurken üreticiler, tarladan çıkan fiyatla manav tezgahlarındaki satış fiyatı arasındaki farkın kendilerini mağdur ettiğini ifade ediyor.
Üretici soğuk hava deposu istiyor
Bağ bozumu çalışmalarını sürdüren üretici Osman Arı, Bayramlı köyünde yaşadığını ve geçimini üzüm yetiştiriciliğiyle sağladığını söyledi. Bağların Urartu döneminden kaldığını belirten Arı, ürünlerinin kalitesine dikkat çekerek yaşadıkları sorunların çözülmesi halinde daha iyi şartlarda üretim yapabileceklerini dile getirdi.
Arı, ürünlerin muhafaza edilebilmesi ve toplu satış imkânı sağlanabilmesi için soğuk hava deposu kurulmasını istedi. Üretici, taleplerini şu sözlerle anlattı: “Bayramlı köyünde oturuyorum; üzüm bağlarım var, üzümle uğraşıyorum. Bizim bu bağlar Urartu zamanından kalan bağlardır. Biz de şu an geçimimizi bununla sağlıyoruz. Üzümümüz gerçekten çok güzeldir. Bizim biraz sıkıntılarımız var; onu da giderebilseydik daha mutlu olurduk.”
Devlet tarafından toplu alım yapılmasının kendileri için kolaylık sağlayacağını ifade eden Arı, üzümü çarşıya götürürken önemli emek harcadıklarını belirtti. Tarlada 50 ila 70 TL arasında alıcı bulan üzümün manavlarda 150 TL’ye satıldığını söyleyen Arı, üreticinin bu fiyat farkından yeterince yararlanamadığını kaydetti.
Arı, “En azından bir soğuk hava depomuz olsa, devlet tarafından bir toplu alım imkânı sağlansa ve üzüm zamanı geldiğinde ürünümüzü götürüp toplu şekilde teslim etsek daha rahat ederiz. Ürünü çarşıya götürüyoruz; bu kadar zahmet çekiyoruz, bu kadar uğraşıyoruz ama manavcılar üzümün kilosunu bizden 50 liraya, 70 liraya alıp 150 liraya satıyorlar. Biz bu kadar uğraşmamıza ve zahmet çekmemize rağmen maalesef bir randıman alamıyoruz” dedi.
“Üzümümüz hak ettiği değeri göremiyor”
Yaz tatilinde ailesine destek olmak için bağ bozumu çalışmalarına katılan Murat Arı da üreticilerin yaşadığı sorunlara dikkat çekti. Anne ve babasının yaşlı olması nedeniyle üzüm toplama ve satış işlerinde onlara yardımcı olduğunu belirten Murat Arı, Erciş üzümünün hem tarihi hem de ürün özellikleri bakımından önemli bir miras olduğunu söyledi.
Erciş üzümünün Urartulardan kaldığını ve geçmişinin 2 bin 500 ila 3 bin yıl öncesine dayandığını belirten Arı, 2020 yılında alınan coğrafi işaretin ürünün tescillenmesi açısından önemli olduğunu ifade etti. Ancak bu tescile rağmen üzümün ekonomik olarak hak ettiği karşılığı bulamadığını dile getirdi.
Murat Arı, “Ben de yaz tatilinde aileme yardım ediyorum; onlara az da olsa bir desteğim olsun istiyorum. Annemle babam yaşlı olduğu için üzüm toplayıp götürüp satamıyorlar, ben de yaz tatilinde onlara yardımcı oluyorum. Aslında üzümümüz çok güzel bir üzüm” dedi.
Üzümün sağlığa şifalı bir ürün olarak görüldüğünü ve şırasının da kaliteli olduğunu belirten Arı, üreticilerin desteklenmesi gerektiğini vurguladı. Arı, taleplerini şöyle sıraladı: “Bizler devlet büyüklerimizden kooperatif tarzı yapı veya soğuk hava deposu gibi imkânlar istiyoruz.”