Kahramanmaraş'ta sonbahar yağışlarının ardından ormanlık alanlarda, çayırlarda ve nemli topraklarda kendiliğinden yetişen mantarların görülme sıklığı arttı. Doğadan mantar toplama alışkanlığı bulunan vatandaşlara yönelik uyarılarda, türü kesin olarak bilinmeyen yabani mantarların tüketilmemesi gerektiği vurgulandı.
Mantarların dış görünüşlerine bakılarak güvenilir biçimde ayırt edilemeyeceğine dikkat çeken Bursa İl Sağlık Müdürü Uzm. Dr. Mustafa Çetin, zehirlenmelerin özellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında daha sık görülebildiğini belirtti. Zehirli ve yenilebilir mantarların birbirine benzeyebildiğini ifade eden Çetin, yalnızca renk, büyüklük, koku veya şekle bakılarak karar verilmesinin güvenli olmadığını kaydetti.
Belirtiler Mantara Göre Değişebiliyor
Mantar zehirlenmesinin belirtileri, tüketilen mantarın türüne, miktarına ve kişinin sağlık durumuna göre değişebiliyor. Bazı vakalarda bulantı, kusma, terleme ve baş dönmesi gibi şikayetler ilk iki saat içinde ortaya çıkabiliyor. Bazı tehlikeli türlerde ise belirtiler 6 saatten sonra başlayabiliyor.
İlk iki saat içinde görülebilecek belirtiler arasında sersemlik, baş dönmesi, uyku hali, tansiyon düşüklüğü, bulanık görme, yüz ve boyun bölgesinde kızarıklık, kalp atışlarında hızlanma, ağızda metalik tat, bulantı, kusma ve aşırı terleme bulunuyor. Bu belirtilerin tamamının her zehirlenme vakasında görülmeyebileceği, belirtilerin hafif olmasının zehirlenmenin tehlikesiz olduğu anlamına gelmediği bildirildi.
6 Saat Sonra Başlayan Şikayetlere Dikkat
Uzmanlar, bazı mantar türlerinde zehirlenme etkilerinin gecikmeli olarak ortaya çıkabildiğine dikkat çekti. Özellikle 6 saatten sonra başlayan bulantı, kusma, ishal ve şiddetli karın ağrısı, karaciğer ve böbrek hasarıyla ilişkili ciddi zehirlenmelerin habercisi olabiliyor.
Ağır vakalarda karaciğer ve böbrek yetmezliği gelişebileceği belirtilirken, belirtilerin 6 saatten sonra başlamasının tek başına ağır zehirlenme yaşandığını kesin olarak göstermediği de vurgulandı. Benzer şekilde, şikayetlerin ilk saatlerde ortaya çıkması da tehlikenin bulunmadığı anlamına gelmiyor. Mantar tüketiminin ardından olağan dışı bir belirti yaşayan kişilerin vakit kaybetmeden tıbbi yardım alması gerekiyor.
Pişirmek Zehri Her Zaman Ortadan Kaldırmıyor
Doğada yetişen bazı mantarlar, düşük miktarlarda tüketildiğinde bile ciddi zehirlenmelere yol açabilen toksinler içeriyor. Tek bir zehirli mantarın dahi ağır sağlık sorunlarına neden olabileceği belirtilirken, mantarın daha önce aynı bölgede toplanmış olması veya benzer görünümlü bir mantarın geçmişte tüketilmiş olması güvenli olduğu anlamına gelmiyor.
Zehirli mantarların kaynatma, kızartma ya da uzun süre pişirme işlemleriyle her zaman güvenli hale gelmediği bildirildi. Bazı toksinler yüksek sıcaklığa dayanabildiği için kurutma ve dondurma işlemleri de zehri ortadan kaldırmıyor. Mantarın tadının güzel olması veya kötü kokmaması da yenilebilir olduğunu kanıtlamıyor.
Zehirlenme Şüphesinde Beklenmemeli
Mantar tüketiminin ardından zehirlenmeden şüphelenilmesi halinde belirtilerin başlaması beklenmeden 112 Acil Çağrı Merkezi'nden yardım istenmesi ve sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor. Aynı mantarı tüketen diğer kişilerin de değerlendirilmesi önem taşıyor.
Sağlık personeline mantarın ne zaman ve ne kadar tüketildiğinin bildirilmesi, varsa mantarın kalan kısmının veya örneğinin muhafaza edilmesi öneriliyor. Sağlık personeli önermedikçe kişinin kusturulmaması ve evde tedavi yöntemlerine başvurulmaması gerektiği ifade edildi.
Zehirlenme vakalarıyla ilgili Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM), 114 numaralı hat üzerinden 7 gün 24 saat danışmanlık hizmeti veriyor. Ancak acil zehirlenme şüphesinde 114 hattından bilgi alınması, 112 Acil Çağrı Merkezi'ne başvurmanın veya hastaneye gitmenin yerine geçmiyor.
Kontrollü koşullarda yetiştirilen kültür mantarlarının tercih edilmesi, satın alınan ürünlerde ambalajın sağlamlığının, son tüketim tarihinin ve tazeliğin kontrol edilmesi gerekiyor. Ambalajı zarar görmüş, bozulma belirtileri taşıyan veya uygun koşullarda saklanmamış mantarların tüketilmemesi önem taşıyor.