Çalışma hayatında uzun süredir gündemde olan esnek çalışma modeli, hükümetin hazırladığı düzenlemeler ve Orta Vadeli Program’daki hedeflerle yeniden tartışılmaya başlandı. Klasik 09.00-18.00 mesai düzeninden farklı olarak bu modelde işe başlama ve işi bitirme saatleri, çalışan ile işverenin ortak kararı doğrultusunda belirlenebiliyor. Sistem, sabit mesai saatleri ve ofiste bulunma zorunluluğunun her durumda geçerli olmamasını öngörüyor.
Esnek Çalışma Modeli Ve Uygulama Türleri
Esnek çalışma; işin ofis dışında, evden ya da kafeden yürütülebildiği uzaktan çalışma, kısa süreli dönemleri kapsayan dönemsel çalışma ve kişinin mesai başlangıç-bitiş saatlerini kendi koşullarına göre düzenleyebildiği esnek saatler gibi farklı biçimlerde uygulanabiliyor.
Haftanın belirli günlerinde ofiste, diğer günlerinde evde çalışmayı içeren hibrit model de esnek çalışma türleri arasında bulunuyor. Tam zamanlı istihdama kıyasla daha kısa süreli yarı zamanlı çalışma ile toplam çalışma süresinin daha az sayıda güne sığdırıldığı sıkıştırılmış haftalar da diğer seçenekler olarak sıralanıyor.
Model Neden Gündemde?
Esnek çalışma tartışmalarının öne çıkan başlıklarından biri, kadınların iş hayatındaki varlığını sürdürürken aile yaşamına da zaman ayırabilmesi. Türkiye’de çalışan kadınlar açısından doğurganlık oranlarında belirgin bir düşüş gözlemlenmesi, aile hayatını destekleyecek çalışma modellerine duyulan ihtiyacı artırıyor.
Model, özellikle gençler ve Z kuşağı tarafından ilgi görüyor. Küresel kariyer olanakları, daha bağımsız çalışma imkânı ve işe gidiş gelişte yaşanan trafik sorununun azalması, bu tercihin başlıca nedenleri arasında gösteriliyor.
Çalışma Saatleri Ve Maaşlar Değişecek Mi?
Esnek modelde standart 09.00-18.00 mesaisi daha erken ya da daha geç saatlere taşınabilecek. Haftalık 40 saatlik çalışma, örneğin 07.00-16.00 veya 12.00-21.00 aralığında düzenlenebilecek. Bazı uygulamalarda dört gün ofis, iki gün uzaktan çalışma şeklinde planlama yapılabilecek. Hangi gün ve saatlerde çalışılacağı işveren ile çalışanın anlaşmasına göre belirlenecek.
Küresel uygulamalarda çalışma günleri ve saatleri kısaltılabiliyor. Ancak hükümetin hazırladığı taslakta, haftalık 45 saatlik çalışma süresinin azaltılmasına ilişkin bir düzenleme bulunmuyor.
İş Kanunu ve ilgili alt mevzuat çalışmalarıyla güvenceli esneklik oluşturulması hedefleniyor. Esnek sisteme geçen çalışanların tam zamanlı personelle aynı sosyal haklara sahip olması ve gelirlerinde azalma yaşanmaması öngörülüyor. Analık yardımı ve prim günleri gibi haklara erişimin kolaylaştırılması, farklı uygulamaların önlenmesi için denetimlerin sıkılaştırılması planlanıyor.
İşverenlerin Yaklaşımı Ve Kapsam
İşveren tarafı esnek çalışma yöntemlerine olumlu yaklaşıyor. Düzenlemeler hazırlanırken iş dünyasının ihtiyaçları dikkate alınacak. Özellikle imalat sektöründe faaliyet gösteren firmaların yarım veya tam gün personel çalıştırma talepleri değerlendirilecek. Hükümet, yasal değişikliklerden önce işçi ve işveren meslek örgütleriyle görüş alışverişinde bulunacak.
Uzaktan Çalışma Yönetmeliği’nde yapılan değişiklik, ofis ve uzaktan çalışmanın birlikte yürütüldüğü hibrit modeli düzenliyor. Yönetmeliğin 9. maddesindeki düzenlemeyle çalışanların hangi günlerde ofiste, hangi günlerde uzaktan çalışacağı ve mesai saatleri iş sözleşmesinde yazılı olarak yer alacak.
Yeni düzenleme özel sektör çalışanları ile kamu kurumlarında işçi kadrosunda bulunanları kapsıyor. Kamu kurumlarındaki memurlar ise bu düzenlemenin dışında tutuluyor. Çalışan değişiklik talebini yazılı olarak iletecek, işveren ise 30 gün içinde yanıt verecek. Anlaşmaya varılması halinde şartlar sözleşmeye işlenecek ve mevcut sözleşmeler uzaktan çalışma koşullarını da içerecek şekilde yenilenecek.
Kamuda Esnek Çalışma Nasıl Olacak?
İlk aşamada tüm kamu kurumlarını kapsamasa da kamuda esnek çalışma sistemine geçilmesi planlanıyor. Kamu personeli için çekirdek ve esnek mesai dilimleri oluşturulacak. Personelin kurumda bulunmasının zorunlu olduğu çekirdek süre en fazla 5 saat olacak. Kalan esnek çalışma süresi ise personelin tercih ettiği mekânda yürütülebilecek.
Öğle aralarının esnek çalışma süresine dahil edilip edilmeyeceğine kurumlar karar verecek. Memurların günlük 8 saatlik çalışma süresi korunacak. İşe başlama saati iki saat erkene alınabilecek, mesainin bitişi ise üç saat sonrasına kadar uzatılabilecek.
Orta Vadeli Program Ve Devam Eden Davalar
2027-2029 yıllarını kapsayan Orta Vadeli Program’da esnek ve uzaktan çalışma modellerine yer veriliyor. Atıl iş gücüne yönelik meslek edindirme faaliyetlerinin bölgesel ihtiyaçlar ve yerel iş gücü taleplerine göre geliştirilmesi planlanıyor. Çalışma günlerinin yeniden düzenlenmesi ve esnek süreli istihdamın yaygınlaştırılması da programın hedefleri arasında bulunuyor.
Uzaktan çalışmadan kaynaklanan işçi-işveren uyuşmazlıkları da düzenlemeden etkilenebilecek. Devam eden davaların, içerik ve niteliğine göre düşürülebileceği belirtiliyor.