Yozgat’ın Akdağmadeni ilçesinde yaşayan 73 yaşındaki Emine Yolcu, 1923 yılında Selanik’ten Yozgat’a göç eden ailesinden öğrendiği muhacir somunu geleneğini yaşatıyor. Dört çocuk annesi Yolcu, annesi ve kayınvalidesinden öğrendiği ekşi mayalı ekmek yapımını gelini Pakize Yolcu ile birlikte gelecek nesillere aktarmaya çalışıyor.
Yolcu ailesi, özellikle arife günlerinde, bayramlarda ve özel günlerde komşularıyla bir araya gelerek muhacir somunu hazırlıyor. İmece usulü yapılan ekmekler, Emine Yolcu’nun gençliğinde yaptırdığı yaklaşık 50 yıllık geleneksel fırında pişiriliyor.
Ekşi Maya Bir Gün Önceden Hazırlanıyor
Muhacir somununun yapımına, ekşi mayanın bir gün önceden hazırlanmasıyla başlanıyor. Sabah saatlerinde un, su, tuz ve ekşi maya bir araya getirilerek hamur yoğruluyor. Yaklaşık 1-2 saat dinlendirilen hamur, daha sonra tahtalara alınıp şekillendiriliyor.
Şekil verilen hamurlar yaklaşık 45 dakika daha mayalanmaya bırakılıyor. Bu sırada fırın odun ateşiyle kızdırılıyor. Fırının içi temizlendikten sonra somunlar pişiriliyor. Geleneksel yöntemle hazırlanan ekmeklerin uzun süre saklanabildiği belirtiliyor.
Emine Yolcu, muhacir somunu yapımını ailesinin büyüklerinden öğrendiğini ve yıllardır aynı yöntemi kullandığını söyledi. Ekmeği özellikle bayramlarda, arife günlerinde ve komşularıyla bir araya geldiklerinde hazırladıklarını anlatan Yolcu, şöyle konuştu:
“Biz büyüklerimizden gördük. Annelerimizden, kayınvalidemizden öğrendik. Şimdi de gelinlerimize, torunlarımıza öğretiyoruz. Arkadaşlarla, komşularla arife günü yaparak bayram günleri yiyoruz. Ekşi mayadan yapıyoruz, kolay kolay bayatlamaz. Dolapta saklarız, uzun süre tüketiriz.”
Yaklaşık 50 Yıllık Fırında Pişiyor
Emine Yolcu, ekmekleri pişirdikleri fırını yaklaşık 50 yıl önce yaptırdığını belirtti. Fırının yapımında tuğla, cam kırıkları, kiremit, beton ve çamur kullanıldığını ifade eden Yolcu, şu bilgileri verdi:
“Fırını gençliğimde yaptırdım, eski bir fırın. Tuğladan yaptırdığımız fırının altına cam kırıkları ve kiremit koyduk, üzerine beton döktük. Üstünü de çamurla sıvadık. Ekmeklerimizi bu fırında pişiriyoruz.”
Yolcu’nun gelini Pakize Yolcu da muhacir somunu hazırlamayı kayınvalidesinden öğrendiğini söyledi. Geçmişte kalabalık ailelerde haftada bir ekmek yapıldığını anlatan Pakize Yolcu, günümüzde ise komşuların bir araya gelerek aynı geleneği imece usulüyle sürdürdüğünü belirtti.
Pakize Yolcu, “Köydeyken bazen ben, bazen annem hamuru yoğururdu. Haftada bir ekmek yapardık, kalabalıktık. Şimdi komşularla toplanıp imece usulü yapıyoruz. Annemden öğrendim, çocuklarıma da öğretmeye çalışıyorum. Kültürümüzü, geleneğimizi yaşatmaya çalışıyoruz.” ifadelerini kullandı.
“Fırını Görünce Geçmişi Hatırlıyorum”
Emine Yolcu’nun 49 yaşındaki oğlu Serhat Yolcu da çocukluğundan bu yana aynı fırında pişirilen muhacir somununun kendisi için özel bir anlam taşıdığını dile getirdi. Mübadil bir ailenin çocuğu olduğunu belirten Yolcu, fırının aile büyüklerini hatırlattığını söyledi.
Serhat Yolcu, “Bu fırın çocukluk yıllarımdan beri burada. Ayrı bir hikayesi var, gerçekten duygulandım. Mübadele ailesinden gelen bir göçmen olarak fırını görünce geçmişte ninelerimizin, dedelerimizin, atalarımızın buralarda yaşadıkları aklıma geliyor.” dedi.
Muhacir somununu özellikle bayramlarda yemeyi sevdiğini ifade eden Serhat Yolcu, aile geleneğinin gelecek nesillere aktarılmasını istediklerini kaydetti.