Polonya, 30 ve 31 Ekim 2026 tarihlerinde Anayasa Mahkemesi’nin yönetimi ve yargıçların meşruiyeti üzerinden büyüyen siyasi ve hukuki krizle gündeme geldi. Başkent Varşova’daki mahkeme çevresinde polis önlemleri artırılırken, Başkan Bogdan Święczkowski ile Başkan Yardımcısı Bartłomiej Sochański’nin görevlerinin geçici olarak askıya alınmasına yönelik girişim gerilimi tırmandırdı.
Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki’nin Senegal ziyaretini yarıda keserek Polonya’ya dönmesi de gelişmelerin önemini artırdı. Buna karşın 31 Ekim 2026 itibarıyla Polonya’da ordunun yönetime el koyduğuna, parlamentonun feshedildiğine veya askeri yönetim ilan edildiğine ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.
Bu nedenle “darbe” ifadesi, mevcut aşamada tarafsız biçimde doğrulanmış bir hukuki sonuçtan çok, krizin taraflarınca kullanılan siyasi ve hukuki bir nitelendirme olarak öne çıkıyor.
Anayasa Mahkemesi’nde Yönetim Tartışması
Krizin merkezinde Anayasa Mahkemesi’nin kim tarafından ve hangi yetkiyle yönetileceği sorusu bulunuyor. 30 Ekim’de yaşanan gelişmelerin ardından yargıç Anna Korwin-Piotrowska, mahkemenin yönetimini devraldığını açıkladı. Bu süreçte Bogdan Święczkowski ile Bartłomiej Sochański’nin görevlerinin geçici olarak askıya alındığı bildirildi.
Ancak bu adımın hukuki geçerliliği konusunda taraflar arasında ciddi görüş ayrılığı yaşanıyor. Mahkemenin mevcut yönetimi, Korwin-Piotrowska’nın böyle bir yetkiye sahip olmadığını savunuyor. Hükümet tarafı ise Anayasa Mahkemesi’nin yıllardır süren meşruiyet sorunlarının giderilmesi gerektiğini belirtiyor.
Euronews’in aktardığına göre gerilim, parlamento tarafından seçilen yeni yargıçların mahkeme binasına girmesinin ardından hızla yükseldi. Tarafların birbirlerinin hukuki meşruiyetini kabul etmemesi, kurum içindeki yönetim tartışmasını ülke çapında siyasi krize dönüştürdü.
Mahkeme Çevresinde Polis Önlemi
Varşova polisi, gerilimin büyümesi üzerine Anayasa Mahkemesi çevresine ekipler gönderdi. Polis, görevlendirmenin mahkeme çalışanları ve yargıçlara yönelik olası güvenlik tehditleriyle kamu düzeninin bozulması ihtimaline karşı yapıldığını açıkladı.
Polonya Radyosu’nun aktardığı resmi açıklamaya göre polis ekipleri mahkeme arazisinde güvenlik önlemi aldı ancak binaya girmedi. Mahkeme önünde toplanan protestocularla polis arasında da gerginlik yaşandı. Associated Press’e göre bazı göstericilerin polise cisim attığı ve güvenlik çitini aşmaya çalıştığı iddia edildi. Olaylarda üç kişi gözaltına alındı.
Nawrocki Senegal Ziyaretini Yarıda Kesti
Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Anayasa Mahkemesi çevresindeki gelişmelerin ardından Senegal seyahatini yarıda keserek Polonya’ya döndü. Polonya Cumhurbaşkanlığının 30 Ekim tarihli açıklamasında, Nawrocki’nin kriz nedeniyle ülkesine dönme kararı aldığı doğrulandı.
Nawrocki, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, böyle bir dönemde cumhurbaşkanının Polonya’da bulunması gerektiğini belirtti. Ülkeye döndükten sonra Anayasa Mahkemesi binasına giden Nawrocki, yaşananları “anayasal düzenin ihlali” ve anayasal bir devlet kurumunun zorla ele geçirilmesi olarak nitelendirdi. Cumhurbaşkanı, gelişmelerin iç güvenlik açısından tehdit oluşturduğunu savunarak parlamentodaki siyasi grupların temsilcilerini acil görüşmeye çağırdı.
Tusk Hükümeti Farklı Bir Çerçeve Çiziyor
Başbakan Donald Tusk hükümeti ise yaşananları hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etme sürecinin bir parçası olarak değerlendiriyor. Tusk yönetimi, önceki Hukuk ve Adalet Partisi iktidarı döneminde Anayasa Mahkemesi’nin siyasallaştığını ve bazı yargıç atamalarının hukuki sorunlar taşıdığını ileri sürüyor.
Hükümet, mahkemenin normal biçimde çalışması ve parlamentonun seçtiği yargıçların görev yapabilmesi gerektiğini savunuyor. Tusk, hukukun üstünlüğünü yeniden kurma sürecinin zor ve sancılı olduğunu ancak hükümetin bu konuda kararlı davranacağını belirtti. Cumhurbaşkanı Nawrocki ve muhalefet ise bu yaklaşımı kabul etmiyor.
Kriz 2015 Sonrasına Uzanan Tartışmaların Devamı
Anayasa Mahkemesi’yle ilgili anlaşmazlığın kökleri, Hukuk ve Adalet Partisi’nin 2015’te iktidara gelmesinin ardından yapılan yargı düzenlemelerine uzanıyor. O dönemdeki bazı atamalar Avrupa kurumları tarafından eleştirilmiş, Avrupa Birliği kurumları ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Polonya’daki hukukun üstünlüğü tartışmalarını uzun süre gündemde tutmuştu.
Donald Tusk’un 2023’te hükümetin başına gelmesiyle yeni yönetim, önceki dönemde yapılan yargı düzenlemelerini değiştirmeyi hedeflerinden biri haline getirdi. Ancak Cumhurbaşkanlığı ile hükümet arasındaki siyasi ayrılık, reform sürecinin önündeki önemli engellerden biri oldu.
Muhalefet Ve Hukukçular Da Bölündü
Cumhurbaşkanı Nawrocki ile hükümet arasında, parlamentonun seçtiği bazı yargıçların göreve başlama usulü konusunda da anlaşmazlık bulunuyor. Nawrocki, bazı yargıçların yemin süreçlerini tamamlamayı reddederken hükümet, bu durumun göreve başlamayı engellememesi gerektiğini savunuyor. Venedik Komisyonu da seçilen yargıçların görev yapabilmesine ilişkin hukuki değerlendirmelerde bulundu.
Adalet Bakanı ve Başsavcı Waldemar Żurek, Bogdan Święczkowski ile Bartłomiej Sochański hakkında cezai süreç başlatılabilmesi amacıyla dokunulmazlıkların kaldırılmasını talep etti. Mahkemenin mevcut yönetimi bu adımları “darbe girişimi” olarak tanımlarken Żurek, kurumun hukuka uygun çalışmasının sağlanması gerektiğini belirtti.
PiS lideri Jarosław Kaczyński, eski Başbakan Mateusz Morawiecki ve diğer muhalefet temsilcileri mahkeme çevresindeki protestolara katıldı. Muhalefet, hükümetin adımlarını Anayasa Mahkemesi’nin bağımsızlığına müdahale olarak değerlendiriyor. Hukuk profesörü Marcin Matczak da mahkeme başkanının görevden uzaklaştırılmasına ilişkin hukuki dayanağın tartışmalı olduğunu savunuyor.
Polonya’da Darbe Oldu Mu?
31 Ekim 2026 itibarıyla Polonya’da askeri darbe olduğuna dair doğrulanmış bilgi yok. Ülkede yaşananlar, Anayasa Mahkemesi’nin yönetimi ve yargıçların meşruiyeti üzerinden büyüyen ciddi bir anayasal ve siyasi kriz niteliğinde.
Nawrocki ve bazı muhalefet temsilcileri hükümetin girişimlerini “darbe” veya “anayasal düzenin ihlali” olarak nitelendiriyor. Tusk hükümeti ise aynı adımların hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmeyi amaçladığını savunuyor. Bu nedenle mevcut tabloyu “Polonya’da Anayasa Mahkemesi üzerinden derinleşen siyasi ve hukuki kriz” olarak tanımlamak daha doğru görünüyor.