Antalya’nın Elmalı ilçesine bağlı Söğle Mahallesi’nde, Yörük kültürünün geleneksel üretim yöntemlerinden biri yaşatılmaya devam ediyor. Kızlar Sivrisi Dağı’nın eteklerinde, yaklaşık 2 bin rakımlı yaylalarda keçi ve koyun sütünden hazırlanan Söğle peyniri, antik dönemlerden kalma kuyularda olgunlaştırılıyor.
Geleneksel yöntemlerle üretilen peynir, yaklaşık 12 metre derinliğindeki kuyularda dört ay boyunca bekletiliyor. Bu yöntem, Söğle peynirine yöreye özgü lezzet ve üretim özelliği kazandırıyor. Elmalı Belediyesi Kültür, Sanat ve Sosyal İşler Müdürü Durmuş Altan, peynirlerin söz konusu kuyularda dört ay süreyle bekletildiğini belirtti.
Peynirin Üretim Aşamaları
Söğle peynirinin yapımında yaylalarda otlatılan keçi ve koyunlardan elde edilen süt kullanılıyor. Süt, yaklaşık 40 derecede kaynatıldıktan sonra özel mayayla hazırlanıyor. Ardından rendelenen peynir tuzlanıyor ve “keskiç” adı verilen aletle sıkıştırılıyor.
Hazırlanan peynir parçaları daha sonra keçi derisine sarılıyor. Deriye basılan peynirler, antik kuyulara bırakılarak dört ay boyunca olgunlaşmaya bırakılıyor. Üretim sürecinin her aşamasında geleneksel yöntemlerin kullanılması, Söğle peynirinin yöresel niteliğini korumasını sağlıyor.
Yıllardır bu üretimi sürdüren Ayşe Temizöz de peynirin hazırlanışını anlattı. Temizöz, koyun ve keçi sütünün önce ılıştırıldığını, ardından el makinesiyle çekildiğini söyledi. Sütün kaymağının ayrılmasının ardından peynirin pişirildiğini belirten Temizöz, tuzlanan peynirlerin keçi derisine basılarak kuyulara bırakıldığını ifade etti.
Temizöz, üretim sürecini, “Kuyumuza atarız, 4 ay durur. Çok lezzetli olur” sözleriyle aktardı.
Coğrafi İşaret Hedefi
Söğle peyniri, kendine özgü üretim tekniğiyle UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’nde yer alıyor. Yöresel ürünün daha geniş kitlelerce tanınması için sıradaki hedef ise coğrafi işaret tescili almak.
Elmalı Belediyesi Kültür, Sanat ve Sosyal İşler Müdürü Durmuş Altan, coğrafi işaret alınması halinde Söğle peynirinin uluslararası ölçekte tanınabileceğini belirtti. Altan, “İnşallah coğrafi işareti de aldığımızda Söğle peyniri uluslararası bir peynir olacak” dedi.
Antalya’nın Peynirleri Kayıt Altına Alınıyor
Antalya Büyükşehir Belediyesi de kentin 19 ilçesinde sürdürülen geleneksel peynir üretimini belgelemek amacıyla çalışma yürütüyor. Kent Tarihi, Tanıtımı ve Turizm Dairesi Başkanı Ekrem Savaş, “Antalya Yerel Peynirleri Envanteri ve Gastronomi Mirası Projesi” kapsamında köyleri ziyaret ederek üreticilerin hikayelerini kaydettiklerini söyledi.
Proje kapsamında Antalya’nın yerel peynirlerine ilişkin bir envanter hazırlanması planlanıyor. Savaş, bu çalışmanın yalnızca veri toplamaktan ibaret olmadığını belirterek, “Antalya’nın yerel peynirleriyle ilgili envanter oluşturacağız. Bunu sadece bir veri olarak görmemeliyiz. Antalya’nın kültürünü, özellikle Yörüklerin kültürünü bugüne taşıyarak kalıcı olmasını sağlayacağız” ifadelerini kullandı.
Savaş, yerel peynir üretiminin devamlılığının hayvancılığın ve meraların varlığına bağlı olduğunu vurguladı. Yaylaların korunması gerektiğine dikkat çeken Savaş, üreticilerin yaşadığı sorunların çözülmesinin önem taşıdığını belirtti. Bu kapsamda meraların ve yerel üreticilerin durumunun COP31 sürecinde de gündeme getirildiğini aktardı.
Festival Ve Kitap Hazırlığı
Çalışmalar kapsamında “Antalya’nın Peynirleri” başlıklı bir kitap hazırlanması hedefleniyor. Söğle peynirinin daha geniş kitlelere ulaştırılması amacıyla Söğle Peynir Festivali düzenlenmesi de planlanıyor.
Yöresel ürünün uygun ambalajlarla pazarlanması ve farklı satış kanallarının geliştirilmesi de proje kapsamında öngörülen çalışmalar arasında bulunuyor. Böylece antik kuyularda olgunlaştırılan Söğle peynirinin üretim hikayesinin kayıt altına alınması ve daha geniş çevrelere tanıtılması amaçlanıyor.